Agata Reczek: „Kobiety błękitne” – Sekcja Kobieca hiszpańskiej Falangi

W środowisku nacjonalistycznym nazwisko Primo de Rivera jest powszechnie znane. Jose Antonio Primo de Rivera dla wielu jest symbolem walki z komunizmem, wzorem poświęcenia ideałom. Jest też symbolem ofiary komunistycznego reżimu II Republiki Hiszpańskiej. Mało komu znana jest postać siostry Jose Antonio – Pilar Primo de Rivera, założycielki i czołowej działaczki sekcji kobiecej Falange Espanola, która była niemniej ideową postacią, co zasłużony dla idei brat Jose Antonio. Sekcja kobieca hiszpańskiej Falangi, na której czele stanęła Pilar, to niezwykle ciekawe kobiece ugrupowanie działające w latach 1934-1977.

Początki młodych nacjonalistek były ciężkie. Podczas wiecu, na którym założono Falange Espanola, w październiku 1933 roku Jose Antonio stojący na czele falangistów, mimo obecności kilku kobiet, nie brał pod uwagę ich aktywności w nowo powstałym ruchu. Brak możliwości zaangażowania przedstawicielek żeńskiej strony nacjonalizmu usprawiedliwiano rewolucyjnym charakterem Falangi, która w swej aktywności nie odrzucała fizycznej przemocy (co było charakterystyczne dla wszelkich organizacji działających w tamtym okresie zarówno po lewej, jak i prawej stronie sceny politycznej). Jednak „duch służby i poświęcenia, ascetyczny i militarny sens życia” nie był zarezerwowany tylko dla męskiej części społeczeństwa. Idea narodowego syndykalizmu pociągnęła za sobą grupę kobiet pragnących aktywnie działać na rzecz hiszpańskiej ojczyzny. Z początku drogę do działalności odnalazły w falangistowskiej organizacji studenckiej – S.E.U, jednak szybko okazało się, że obok mężczyzn swoje miejsce w Falange Espanola znajdą również nieugięte falangistki. W czerwcu 1934 roku powołano sekcję kobiecą, która początkowo stanowiła grupę działającą w ramach S.E.U. Aktywność płci pięknej w ruchu założonym przez Jose Antonio Primo de Riverę miała zupełnie inny charakter, niż działania męskiej strony organizacji. „Naszą misją nie jest ciężka walka, lecz głoszenie, propagowanie i dawanie dobrego przykładu” głosi pierwszy manifest kobiecej podgrupy Falangi. Tak więc sekcja kobieca powołana została, by służyć pomocą przy zdobywaniu funduszy, okazywać wsparcie więzionym falangistom oraz działać na rzecz popularyzacji ruchu. Na czele Sekcji kobiecej stała jefe nacional – Pilar Primo de Rivera.

W 1936 roku rola kobiet w organizacji nabrała dużo większego znaczenia. Tego roku doszło do zdelegalizowania Falangi i aresztowania czołowych jej działaczy. Nacjonalistki stały się łącznikami. Do ich zadań należało też organizowanie schronienia ukrywającym się przed aresztowaniem Falangistom. Przed wybuchem hiszpańskiej wojny domowej działało 2500 Falangistek w całym kraju. W tym okresie jednak działalność prowadzono głównie na terenach Madrytu.

Wojna domowa przyniosła kobietom hiszpańskiej Falangi kolejne pola do aktywności – sprawdzały się jako pielęgniarki, łącznicy, szyły mundury, okazywały wsparcie poszkodowanym. Struktury sekcji się poszerzały i podporządkowywały sobie liczne organizacje pomocy społecznej. W styczniu 1937 roku za świętą patronkę ruchu kobiecego aktywistki przyjęły świętą Teresę z Avila. W tym roku także nastąpiło scalenie Falangi z Karlistami w nową organizację Ruch Narodowy, co poskutkowało włączeniem w szeregi sekcji Margaritias – karlistowskiego ruchu kobiecego.

W 1938 roku sekcja zaczęła wydawać swoje pismo „Y”, na łamach którego działaczki zachęcały do wstąpienia w szeregi sekcji. Do falangistowskiego hasła „dla ojczyzny, chleba i sprawiedliwości” dodano „dla matki i dziecka, dla lepszej Hiszpanii”. W „Y” można było znaleźć sporą liczbę artykułów na temat tradycyjnej roli kobiety w społeczeństwie, której głównym zadaniem jest wychowanie nowych pokoleń służących katolickiej Hiszpanii.

Tuż przed zakończeniem wojny Sekcja Kobieca Falangi liczyła 580 tys. osób. Wygrana przez obóz narodowy wojna przyniosła radykalne zmiany na scenie politycznej. Falanga stała się monopartią systemu frankistowskiego, a dotychczas działająca w jej ramach Sekcja Kobieca stała się odrębną, państwową organizacją działającą na rzecz formacji kobiet. Z namaszczeniem gen. Francisco Franco sekcja kobieca w 1939 roku miała stanąć na straży obrony modelu tradycyjnej rodziny, w której głównym powołaniem kobiety jest bycie idealną żoną i matką. Na mocy ustawodawstwa gen. Franco ograniczał liczbę kobiet pracujących zawodowo wprowadzając różnego rodzaju dotacje dla rodzin, w których kobieta nie pracowała. Praca dostępna była dla kobiet, które jeszcze nie wyszły za mąż, a zamężne kobiety musiały otrzymać zgodę męża na wykonywanie pracy zawodowej. Ze względu na straty demograficzne, jakie nastąpiły po wojnie, część kobiet musiała podjąć się pracy. Do zawodów kobiecych zaliczano pielęgniarstwo i nauczycielstwo i to właśnie te zawody zalecano tym, które nie wyjdą za mąż. W Hiszpanii gen. Franco rozwody i małżeństwa cywilne zostały całkowicie wyeliminowane z przestrzeni publicznej, a cudzołóstwo traktowano jak przestępstwo, lecz karę ponosiły jedynie kobiety.

W ramach Sekcji Kobiecej działały tematyczne departamenty m.in.: Administracja, Młodzież, Prasa i propaganda, Wychowanie fizyczne, Kultura. Falangistki promowały aktywność fizyczną. Szczególny nacisk nakładano na naukę śpiewu i tańca. Zaznacza się tu też fascynacja kulturą ludową. Śpiewano pieśni, chorały gregoriańskie oraz Hymn Falangi. Działaczki kładły nacisk na promowanie kultury hiszpańskiej poprzez śpiew, organizując liczne kursy dla chórzystek. W 1941 roku zostały wprowadzone lekcje wychowania fizycznego w szkołach dla dziewcząt. Promowanie sportu przez kobiety rodziło sceptyczne nastawienie Kościoła katolickiego. Działaczki musiały dbać o skromny strój, unikać męskich sportów, takich jak piłka nożna czy sztuki walki, zakazane również były zajęcia koedukacyjne poza kilkoma wyjątkami.

Francisco Franco przydzielił działaczkom zamek należący niegdyś do królowej Izabeli Katolickiej, którą Hiszpankom stawiano za wzór do naśladowania. Falangistki posiadały własne umundurowanie w postaci czarnej spódnicy za kolana, błękitnej koszuli oraz beretu.
Mimo rozmycia ideologii pierwotnej Falangi po wchłonięciu w jej szeregi szeroko rozumianej „prawicy” ówczesnej Hiszpanii, Falangistki stale odwoływały się do ideałów głoszonych przez zamordowanego w 1936 roku Jose Antonio Primo de Rivery. Siostra Pilar okazała się wierna do końca ideom Falange Espanola i nie pozwoliła, by odeszły wraz ze zmarłym bratem. Założyciel Falangi często wspominany był przez pisma wydawane przez sekcję.  „Kobieta z natury skłonna jest do wyrzeczeń” wielokrotnie cytowano te słowa Jose Antonio, który przyrównywał ideały Falangi do ideałów, które stawiały kobietom za wzór Falangistki. Jaka powinna być idealna kobieta wedle sekcji? To przede wszystkim wierna towarzyszka jedynego mężczyzny, matka oddająca się drobnym, nużącym pracom w domowym zaciszu, opanowana, dążąca do zbawiania, akceptująca wszelkie cierpienia, jakimi obdarza ją los, nieśmiała i skromna, a zarazem radośnie i z entuzjazmem spełniająca swą ofiarę strażniczka domowego ogniska. O feminizmie w „Y” pisano, że dąży do „odciągnięcia kobiety od jej wspaniałego przeznaczenia i przeznaczeniu jej do ról męskich”. Sam temat feminizmu nie był zbyt często poruszany, jednak użycie słowa „feministka” uznawane było za zniewagę. Nie uznawano kobiety za stworzenie mniej wartościowe od mężczyzny, jednak ściśle podkreślano różnice między mężczyzną a kobietą, a także powołanie i miejsce w społeczeństwie dla obydwu płci. Falangistki nadawały ton reszcie hiszpańskich kobiet, które, chcąc lub nie, musiały dostosować się do panujących przekonań na temat roli płci.

Falangistki prace domowe i wszystko, co się z nimi wiązało, traktowały w kategoriach dziedzin nauki. Każda Hiszpańska kobieta miała zostać zawodową matką i żoną. Organizowano kursy i szkolenia dotyczące opieki nad dzieckiem, haftowania, prowadzenia ogrodu. Magazyny „Y i „Medina” były pełne porad odnośnie macierzyństwa, wychowania, szycia, gotowania, sprzątania.  Macierzyństwo otaczano swoistym kultem, był to pierwszorzędny obowiązek każdej kobiety – wydać na świat i wychować zdrowych na duszy i ciele Hiszpanów. W państwie Frankistowskim kobiety uznawano za pionierki odnowy moralnej społeczeństwa. Edukacja kobiet sprowadzała się głownie do zajęć prowadzonych przez Sekcję Szkół Gospodarstw Domowego, gdzie nauczano przedmiotów takich jak „kwiaty i ogrody” oraz „ekonomia domowa”. W 1941 roku na terenie Hiszpanii istniało 57 tego rodzaju szkół, a w 1950 roku powstała Narodowa Szkoła Gospodarstwa Domowego.

Najmłodsze falangistki mogły mieć 17 lat, jednak działaczki miały pod swoją opieką organizację młodzieżową – Fronte de Juventudes, gdzie zajmowały się trzema grupami wiekowymi dziewcząt – najmłodsze nazywano Margaritas, średnie Strzały, natomiast najstarszą grupkę dziewcząt zwano Błękitnymi Strzałami. Każda z podgrup posiadała swoje mundurki. Działalność dziewczynek we Fronte de Juventudes była okresem przygotowawczym do działalności w Sekcji, gdzie zdobywały podstawy ideowe. Falangistki organizowały obozy letnie, gdzie nacisk kładziono na aktywność fizyczną oraz formację duchową. Członkiniom organizacji młodzieżowej gospodarowano czas wolny również w czasie roku szkolnego. „Będzie istnieć tylko młodzież o jasnym spojrzeniu, wykształcona w doktrynie Chrystusa i narodowego syndykalizmu, która będzie zawsze wiedziała, co ma lubić, a co odrzucić jako szkodzące zbiorowej ambicji Ojczyzny” – tak działalność w organizacjach młodzieżowych komentowała jefe nacional Pilar Primo de Rivera. W słowach tych widać również  wyniesienie dobra narodu nad indywidualne cele jednostki przez Falangę.

Sekcja kobiet posiadała własną osiemnastopunktową „deklarację ideową” – 18 punktów kobiety F.E.T y de las J.O.N.S. Napisany we wzniosłym stylu zbiór zasad dla wszystkich Falangistek. Pierwszy punkt brzmiał:  „O brzasku wznieś twoje Serce do Boga i pomyśl o nowym dniu dla Ojczyzny”. Kolejne trzy odnosiły się do zdyscyplinowanego i ofiarnego wykonywania wszelkich rozkazów. Kolejne punkty stawiały Falangistkom za zadanie być wzorem do naśladowania, oparciem moralnym dla mężczyzny, a także powierzały im za zadanie być dla męża motywacją do patriotycznych czynów, gdyż kobiecie działanie nie przynależy. Nie pominięto macierzyństwa – punkt 7 brzmiał : „Nie zapominaj, że twoją misją jest wychowywać swoje dzieci dla dobra Ojczyzny”. Kolejne punkty odnoszą się do entuzjazmu, posłuszeństwa oraz do skromności.  Swego rodzaju ukoronowaniem ideologii Sekcji  jest podsumowanie zapisane po osiemnastym punkcie: „Kobieto, która dzięki swojej kobiecości masz wpływ na mężczyznę, jeśli zechcesz zrealizować ten plan, Ojczyzna po raz kolejny zawdzięczać będzie tobie nie tylko swoje ocalenie, ale także swój dobrobyt. Odwagi, kobieto, wypełniaj niezauważalnie i po cichu twą nową i chwalebną misję.”

Rok 1961 przyniósł liczne zmiany hiszpańskim kobietom. Zmieniło się między innymi podejście do pracy zawodowej kobiet. Lata 60. i 70. to okres emancypacji kobiet w Hiszpanii oraz czas utraty monopolu ideologicznego przez Falangistki. Ustawa z 1961 roku (dotycząca równego dostępu kobiet i mężczyzn do pracy zawodowej) spowodowała większe zainteresowanie kobiet życiem społeczno-politycznym oraz natężyła aktywność przeciwniczek falangistowskiej ideologii. W ostatnich latach działalności sekcji aktywistki kładły mocny nacisk na działalność kulturalną oraz na rzecz poprawy losu kobiet pracujących. Po przemianach gospodarczych w latach 50. Falangistki zaczęły współpracę ze związkami zawodowymi, uzyskując w nich swą reprezentację. Ostatnie lata to również wzmożona aktywność międzynarodowa w postaci licznych zagranicznych wyjazdów przedstawicielek sekcji. Co ciekawe, podczas wieloletniej działalności Pilar Primo de Rivera dwukrotnie zrzekała się swojej funkcji, gdyż nie mogła pogodzić się z mętnością ideową Falangi. Pozostawała wierna programowi Jose Antonio. Jednak do końca trwania dyktatury gen. Franco pozostała lojalna i prowadziła sekcję według wyznawanych przez państwo wartości. W momencie rozwiązania sekcji kobiecej czyli w 1977 roku prowadzone były 232 Szkoły Gospodarstwa Domowego w całym kraju, funkcjonowały też szkoły i przedszkola.

„Kobiety błękitne” to niewątpliwie niezwykła część żeńskiego społeczeństwa Hiszpanii. Z jednej strony propagujące tradycyjną rolę kobiety jako strażniczki domowego ogniska całkowicie pochłoniętej przez wychowanie dzieci, troskę o dom, uległe wobec męża wierne żony. Z drugiej  strony aktywne i zaangażowane w życie społeczne, zatroskane o dobro ojczyzny, odważne, wysportowane i zorganizowane działaczki. Sekcja Kobieca hiszpańskiej Falangi łączyła w sobie tradycję i nowoczesność, stale się rozwijając i kształcąc dusze i ciała hiszpańskich kobiet.

Źródło: https://kierunki.info.pl/2016/12/agata-reczek-kobiety-blekitne-sekcja-kobieca-hiszpanskiej-falangi/

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *